22 nov 2018

Milieuwinst van circulair bouwen

Verslag van workshop tijdens conferentie Circulair Bouwen

Suzanne de Vos. Foto door Bas Roufs.

Circulair bouwen heeft alleen zin als het bijdraagt aan de verlaging van de milieubelasting van de bouw. Daartoe zijn er volop mogelijkheden, zo blijkt in de workshop over de milieuwinst van circulair bouwen. We kunnen bijvoorbeeld vaker bouwen met hout in plaats van beton.

De bouwsector is verantwoordelijk voor circa de helft van het grondstoffenverbruik en 40 procent van het afval in Nederland. Gebouwen zijn met 35 procent de grootste bron van CO2-uitstoot. Als we een circulaire economie willen, die zuinig is op grondstoffen, geen afval of vervuiling meer produceert en op schone energie draait, moet er een grote slag gemaakt worden in de bouw.

Of het nu gaat om gebouwen of infrastructuur, er zijn veel manieren om circulair te bouwen, stelt Suzanne de Vos, duurzaamheidsspecialist bij TNO, in haar inleiding. Maak echter van circulariteit geen doel op zich, waarschuwt ze. Het gaat erom dat we kiezen voor de manier van bouwen die de meeste milieuwinst oplevert. Zo kan asfalt uit aardolie te verkiezen zijn boven asfalt van biologische grondstoffen, als de fossiele variant leidt tot een lager brandstofverbruik en daarmee een lagere uitstoot van schadelijke stoffen door de voertuigen die over het asfalt rijden.

Om de milieu-impact van het gebruik van materialen te beoordelen, moeten we kijken naar de hele levenscyclus van de materialen. Het moet inzichtelijk worden welke bijdrage een materiaal levert aan milieuproblemen zoals klimaatverandering of verzuring, in elk stadium van de levenscyclus. Hout, bijvoorbeeld, scoort doorgaans beter dan beton op de Milieu Kosten Indicator (MKI). Er valt dus grote milieuwinst te boeken door meer hout te gebruiken in plaats van beton.

Grafiek uit de presentatie van Suzanne de Vos (TNO). Naast het bouwen met hout in plaats van beton leidt ook het 'legoliseren' van bakstenen tot een aanzienlijke vermindering van de milieubelasting. Door bakstenen mechanisch aan elkaar te koppelen, zonder mortel, wordt het eenvoudig om ze weer los te maken en te hergebruiken.

Het verlengen van de levensduur van bouwwerken, bouwelementen en materialen, bijvoorbeeld van asfalt en bakstenen, is ook een manier om grote milieuwinst te boeken, aldus De Vos. Het levert vaak meer op dan recycling.

De ervaring van Rijkswaterstaat leert dat er veel mogelijkheden zijn om de milieubelasting van de bouw te verminderen. De MKI-waarden van de bouwprojecten die Rijkswaterstaat aanbesteedt, zijn de afgelopen jaren fors gedaald. (Hoe lager de MKI-waarde, hoe lager de milieu-impact.) Volgens De Vos laat dit zien hoe belangrijk het is dat overheden scherpe eisen formuleren, bij inkopen en aanbestedingen, ten aanzien van verlaging van de milieubelasting.

Materialenpaspoort

Afval is materiaal zonder identiteit. Het kan geëlimineerd worden door materialen een identiteit te geven, stelt de tweede inleider, Stefan van Uffelen. Hij is directeur van de Madaster Foundation. Deze stichting wil het gebruik van materialenpaspoorten bevorderen, met name voor gebouwen. Zo krijgen de gebruikte materialen een identiteit. Om de toegang tot de materiaalpaspoorten te vergemakkelijken, is een soort bibliotheek nodig, een kadaster voor materialen. Daartoe bestaat sinds kort Madaster, een openbaar platform voor alle vastgoed, wereldwijd.

De Nederlandse regering wikt en weegt nog of zij een materialenpaspoort verplicht gaat stellen voor nieuwe gebouwen. Als het aan Van Uffelen ligt, gaat deze verplichting al in 2020 in. Gemeenten en provincies kunnen nu al een materialenpaspoort eisen, bijvoorbeeld voor de gebouwen en infrastructuur die zij aanbesteden.

Van Uffelen pleit ook voor een duidelijke standaard die vastlegt wat circulariteit precies betekent in de bouw. Madaster is betrokken bij dat standaardisatieproces.

Bijkomend voordeel van een betere registratie van gebouwen, in de vorm van modellen en materialenpaspoorten, is dat ontwerpfouten in gebouwen makkelijk opgespoord kunnen worden. Het wordt eerder duidelijk waar de fout zit en in welke andere gebouwen deze fout mogelijk ook voorkomt.

De waarde van een gebouw moet in de toekomst mede bepaald worden door de hergebruikwaarde van het pand en de restwaarde van de materialen, volgens Van Uffelen. Dan pas hebben we een circulaire ‘economie’.

Stefan van Uffelen. Foto door Bas Roufs.

Van Uffelen gaat in zijn inleiding ook in op het in juli gesloten Betonakkoord. Namens MVO Nederland was Van Uffelen de gangmaker van dat akkoord tussen 50 bedrijven in de bouwsector en vier ministeries. Het doel is om de CO2-uitstoot van de betonketen te verminderen met ten minste 30 procent in 2030, mede door het hoogwaardig recyclen van betonafval tot nieuw beton. Dat komt neer op een CO2-reductie van 1 miljoen ton – vijf procent van de taakstelling van de Nederlandse industrie voor 2030.

Betonland

In de discussie met andere deelnemers aan de workshop, onder voorzitterschap van het Amsterdamse gemeenteraadslid Jasper Groen, wordt opgemerkt dat het Betonakkoord de lat niet erg hoog legt. Nederland wil de uitstoot van broeikasgassen immers niet met 30 procent verminderd hebben in 2030, maar met 49 procent. De bouw is een conservatieve sector, die moeilijk te veranderen is.

We zouden vaker moeten bouwen met bio-based materialen, zoals hout, in plaats van beton, vinden veel deelnemers. In landen zoals Zweden en Denemarken wordt driemaal zoveel hout gebruikt in de bouw als in Nederland. Dat vermindert de CO2-uitstoot van de bouw; zolang het hout in een gebouw zit en niet wordt verbrand, ligt er zelfs CO2 in opgeslagen. Een hogere prijs voor CO2-uitstoot zou helpen om de vervanging van beton door hout – ook voor het skelet van gebouwen - te stimuleren.

Dat Nederland een echt betonland is, kun je ook zien in het bouwonderwijs. Op de TU Delft gaat het nauwelijks over bouwen met hout of andere bio-based materialen. Daar is de helft van de studenten gek van staal, en de andere helft gek van beton. Ook in het onderwijs moet gewerkt worden aan een omslag.

Onder leiding van Groen komen de workshopdeelnemers tot een drietal aanbevelingen. Zie daarvoor de conclusies van de conferentie.

Download hier de presentatie van Suzanne de Vos over de milieuwinst van circulair bouwen en de presentatie van Stefan van Uffelen over Madaster en het Betonakkoord.

Jasper Groen. Foto door Bas Roufs.

Stagiair bij Bureau de Helling.
Alle artikelen

Reactie toevoegen