Redactioneel: Naïef

Ben ik naïef geweest? In korte tijd is gebleken dat we een veel minder tolerant en liberaal landje zijn dan ik had gedacht. De opkomst en ondergang van Fortuyn bracht aan het licht dat zo'n 20 procent van de Nederlanders angstige en zelfs vijandige gedachten heeft over de nieuwe Nederlanders. Met de moord op Van Gogh werd zichtbaar dat er Nederlandse moslims zijn die de westerse cultuur haten en bereid zijn voor hun eigen gelijk te doden en te sterven. 

En dat is nog niet de enige verandering in het politieke klimaat van Nederland Immigratieland. Er is meer nieuw gedachtengoed – weliswaar democratischer maar ook niet al te tolerant. Sinds kort horen we de stem van een flinke groep moslim migranten die sociaal-economisch geïntegreerd is maar zich politiek-religieus niet heeft aangepast. Goed opgeleide jonge Marokkaanse-Nederlanders zijn op dit moment de woordvoerders. Ze onderscheiden zich met cultureel conservatieve opvattingen over het belang van de geloofsgemeenschap, de rol van vrouwen, homorechten etc. Deze nieuwe groep, die zich ook sterk solidariseert met de ellende van geloofsgenoten elders (Palestina, Irak), eist terecht hun plek op in het debat, ook al doen ze dat met andere opvattingen dan velen lief is.

Hier tegenover staan autochtone neo-conservatieven, vooral te vinden bij VVD maar ook daarbuiten, met name onder oud-linkse, teleurgestelde jaren zestig- en zeventigkinderen. Zij geloven in culturele maakbaarheid en menen dat iedereen de westerse 'Verlichte' waarden moet omarmen, zonodig met dwang. De fundamentalisten onder hen zien de islam als een obstakel en eisen daarmee feitelijk dat moslims hun geloof opgeven. Aldus heeft, na enkele eeuwen pacificatie, in Nederland Immigratieland de bekeringsdrift weer haar intrede gedaan. Met de daarbij behorende vormen van (verbaal) geweld. Zo zitten we met de onverteerbare situatie dat mensen moeten onderduiken omdat ze met de dood worden bedreigd.

De filosoof John Gray verwijt in een interview in dit nummer met name links naïviteit omdat ze er vanuit is gegaan dat migranten in een liberaal land vanzelf wel liberaal zouden worden. Hij heeft gelijk, dat hebben we gedacht. Volgens John Gray is het echter nog dommer om migranten liberale waarden op te dringen; dat werkt niet want de mens is niet maakbaar. Ook de rechts-extremist gaat niet van de migrant houden, en de fundi's niet van elkaar, met het mes op de keel.

Welke keus is er dan? Wat rest is een soft programma van begrijpen, verleiden en vooral ook opvoeden. Migranten én gevestigden onderwijzen in de inhoud en geschiedenis van tolerantie. Misschien is dat ook naïef, maar is naïviteit wel zo verkeerd? In plaats van 'naïef', zou je ook het woord 'vertrouwen' kunnen gebruiken. Ik vertrouwde er op dat het goed zou gaan met Nederland Immigratieland – dat vertrouwen heeft een deuk opgelopen, maar er is geen andere keus dan opnieuw te gaan vertrouwen. Want zonder gaat het zeker mis. Vertrouwen is een voorwaarde voor een functionerende liberale democratie: als burgers elkaar en instituties gaan wantrouwen, leidt dat tot angst en loert geweld om de hoek. Dus geloof ik nog steeds dat migranten en gevestigden elkaar in een liberaal land kunnen leren tolereren, in de zin dat ze elkaars meningen respecteren. Ik bedoel niet dat het allemaal vanzelf goed komt, het softe programma is moeilijk genoeg en soms zullen ook harde ingrepen nodig zijn, met name in het fysiek mogelijk maken van samenleven (werkgelegenheid, tegengaan van segregatie), maar niks slaagt zonder vertrouwen. Dit land kan wel wat meer naïviteit gebruiken. 

Journalistiek onderzoeker.
Alle artikelen