Redactioneel: 1 mei, dag van de Vereniging

In 1989 scheurde het IJzeren Gordijn. Toen de Sovjet-Unie de militaire greep waarin ze Oost-Europa hield verslapte, vielen de communistische regimes om als dominostenen. De tv-beelden hiervan zijn iconen geworden: de bestorming van de Berlijnse Muur, het sleutelgerinkel van de mensenmassa op het Wenceslasplein in Praag en de executie van het echtpaar Ceausescu. De betekenis hiervan kan niet worden overschat. De Oost-Europese landen heroverden hun vrijheid en konden zich gaan ontwikkelen als democratieën. Voor West-Europa viel de permanente dreiging van een gewapend conflict weg. Het einde van de koude oorlog. De horizon verschoof, voor ons en voor hen. 

Op 1 mei 2004, bijna vijftien jaar later, vindt de formele bevestiging hiervan plaats door de aansluiting bij de Europese Unie van tien nieuwe lidstaten, waarvan acht 'Oostbloklanden'. Dit is niet zomaar een uitbreiding, het is een fusie, een huwelijk. East meets west. Een wederzijds ja-woord, op basis van verstand en emotie. Een dergelijke verbintenis hoor je te vieren. Muziek, dans, cadeaus, vuurwerk. Maar niets van dit alles op 1 mei. Wat overheerst is chagrijn en pessimisme, aan beide kanten, maar vooral aan deze kant. Chagrijn omdat het ons geld gaat kosten. Ja inderdaad, maar nou en? We zouden blij moeten zijn dat we een deel van onze welvaart hieraan mogen besteden. Een Europese samenwerking die vrijheid, veiligheid en economie kan versterken, mag wat kosten. Rijk betaalt meer dan arm, maar dat is toch vanzelfsprekend? Vermindering van ongelijkheid is niet langer een nationaal maar een Europees project. Politici moeten de moed moeten hebben over het eigen belang heen te stappen en hun kiezers hierin voor te gaan. Pessimisme is er over de bestuurbaarheid. Waarschijnlijk terecht en nog terechter is de grote bezorgdheid over het democratische gehalte van 'Europa'. Maar dit alles zou moeten aanzetten tot slagvaardigheid en vernieuwing, niet tot aarzeling. Een beetje optimisme – dat is niet hetzelfde als naïviteit – kan daarbij helpen. Een beetje gevoel voor historie ook. En enig gevoel voor symboliek en ceremonie. Daarom dit voorstel: aangezien 1 mei al jarenlang verpietert als Dag van de Arbeid en omdat Europa grote behoefte heeft aan gemeenschappelijke rituelen, maken we van deze datum een nieuwe feestdag: de Dag van de Vereniging. De dag waarop de vrijheid wordt gevierd. Hossende mensen in alle Europese steden, van de Dam tot aan het Heldenplein in Budapest. De vormgever van dit blad, Mark Schalken, presenteert op de voorpagina van de Helling een nieuw symbool: de omarming. Elk jaar schuiven oost en west dichter in elkaar, tot dat ze vastgeklonken zitten. Driewerf hoera.

De Helling helpt een heel klein handje bij de kennismaking. Achterin dit nummer staat een fotoreportage over de nieuwe oostgrens van de Europese Unie en de mensen die daar wonen. En we starten in dit nummer een serie met kleine portretten van het culturele klimaat in de nieuwe lidstaten. 

Journalistiek onderzoeker.
Alle artikelen